İşletme bazlı kazanç veya zararın hesaplanması ile vergi yükünün tespiti

EK MADDE 5- (Ek:28/7/2024-7524/41 md.) (1) Bir bağlı işletme nin ilgili hesap dönemine ilişkin işletme bazlı kazanç veya zararı, finansal muhasebe net kazanç veya zararına aşağıdaki düzeltmeler yapılarak tespit olunur: a) Bu fıkra uyarınca, aşağıdaki ka lemler finansal muhasebe net kazanç veya zararına ilave edilir: 1) Ek 2 nci maddenin birinci fıkrasının (o) be ndi kapsamında tespit olunan sıfırd an büyük net vergi gideri, 2) İşletme bazlı kazancın tespitinde indirimi kabul edilmeyen öz sermaye zararları, 3) Yeniden değerleme yöntemi kazançları, 4) Ek 11 inci maddenin altıncı ve yedinci fıkraları kapsamındaki varl ık ve borçların elden çıkarılmasından kaynaklanan zararlar, 5) Asimetrik kur kazanç veya zararları, 6) Kanunen yasaklanmış fiiller kapsamında yapı lan ödemeler ile 50.000 avro karşılığı Türk lirasını aşan ceza mahiyetindeki ödemeler, 7) Önceki dönem muhasebe hataları veya ilke değişiklikleri dolayısıyla oluşan tutarlar, 8) Uluslararası kabul görmüş finansal muhasebe standartlarına göre dönem kârının tespitinde gider olarak tahakkuk ettirilen emeklilik giderleri i le cari hesap döneminde fiilen ödenen emeklilik giderleri arasındaki fark. b) Bu fıkra uyarınca, a şağıdaki k alemler finansal muhasebe net kazanç veya zararından indirilir: 1) Ek 2 nci maddenin birinci fıkrasının (o) bendi kapsamında tespit olunan sıfırdan küçük net vergi gideri, 2) İstisna tutulan kâr payları, 3) İşletme bazlı kazancın tespitinde kabul edilmeyen öz sermaye kazançları, 4) Yeniden değerleme yöntemi zararları, 5) Ek 11 inci madden in altıncı ve yedinci fıkraları kapsamındaki varlık ve borçların elden çıkarılmasından kaynaklanan kazançlar, 6) Asimetrik kur kazanç veya zararları, 7) Önceki dönem muhasebe hataları veya ilke değişiklikleri dolayısıyla oluşan tutarlar, 8) Cari hesap döne minde fiilen ödenen emeklilik giderleri ile uluslararası kabul görmüş finansal muhasebe standartlarına göre dö nem kârının tespitinde gider olarak tahakkuk ettirilen emeklilik giderleri arasındaki fark. (2) Birinci fıkranın (a) bendinin (2) numaralı alt ben di ile (b) bendinin (3) numaralı alt bendine alternatif olarak d ileyen mükellefler, öz sermaye kazanç veya zar arlarını ülkesel bazlı kazancın tes pitinde dikkate a labilirler. Şu kadar ki, öz sermaye kazanç veya zararlarını ülkesel bazlı kazancın tespitinde dikkate alan mükellefler, takip eden dört hesap dönemi boyunca bu tercihlerinden vazgeçemezler. (3) Aynı grup içerisindeki bağlı işletmeler taraf ından gerçekleşti rilen fina nsman işlemlerinde, borç alan bağlı işletmenin bulunduğu ülkedeki vergi yükünün asga ri kurumlar vergisi oranının altında olması, borç veren bağlı iş letmenin bulunduğu ülkede ise vergi yükünün asgari kurumlar vergisi oranının üstü nde olması veya g rup içi fi nansman nedeniyle oluşan faiz gelir ve giderleri dikkate alınmaksızın hesaplanan ver gi yükünün asgari kurumlar vergisi oranının üstünde olması durum unda, borç alan bağlı işletme nezdinde katlanı lacak ve işletme bazlı kazancın tes pitinde gider ola rak dikkat e al ınacak faiz gideri, borç veren bağlı işletmenin gelir olarak dikkate aldığı tutarla sınırlı olacaktır. (4) Alacaklının alacağından vazgeçmesi nedeniyle finansal muhasebe net kazancı veya zararının tespitinde vazgeçilen tutarı gelir olarak kay ıtlarına alan borçlu durumundaki bağlı işletmeler, aşağıdaki şartların herhangi birinin sağlan ması durumunda, söz konusu tutarı isteğe bağlı olarak işletme bazlı kazanç veya zararın tespitinde dikkate almayabilirler. a) Mahkeme kararına is tinaden borcun si linmesi, b orçlu ile alacaklının ilişkili kişi olmaması ve borçlunun on iki ay içerisinde iflas etmesinin beklenmesi, b) Borcun silinmesinden önce borçlunun ra yiç bedele göre tespit olunan varlıklarının değerinin yükümlülüklerinden az olması. (5) Nitelikli iade edile bilir vergi kredileri ile pazarlanabilir (devredilebilir) vergi kredileri bir bağlı işletmenin işletme bazlı kazanç veya zararının hesaplanmasında gelir olarak dikkate alınır. Nitelikli olmayan iade edilebilir vergi kredileri ise bu hesaplamada gelir olarak dikkate alınmaz. (6) Farklı ülkelerde bulunan bağlı işletmeler arasında yapılan ve her iki bağlı işletmenin finansal hesaplarında aynı tutarda izl enmeyen veya emsallere uygunluk ilkesine uygun olmayan işlemler, emsallere uygun şekilde yeniden d üzenlenir. Aynı ülkede bulunan iki bağlı işletme arasında varlıkların satışı veya diğer şekill erde elden çıkarılmasına ilişkin işlemlerin emsallere uygunluk i lkesine aykırı şekilde kayıtlara alınması nede niyle hesaplanan yerel veya küresel asgari tamamlayı cı kurumla r ve rgisinde azalmaya sebebiyet verilmesi halinde söz konusu işlemler, ülkesel bazlı kazanç veya zararın hesaplanmasında emsallere uygun şekilde yen iden düzenlenerek dikkate alınır. Bu fıkrada g eçen emsallere uygunluk ilkesi, bağ lı işletmeler ara sındaki iş lemlerin, bağımsız işletmeler arasında gerçekleşen karşılaştırılabilir işlemlerde ve karşılaştırılabilir koşullar altında elde edilecek sonuçlara gö re kaydedilmesini ifade eder. (7) Bir ülkedeki bağlı işletmelerin işletme bazlı kazanç veya zararl arının top lamı ülkesel bazlı kazanç veya zararı ifade eder. Şu kadar ki, çok uluslu işletme gr uplarına bağlı yatırım işletmelerinin, azınlık payına sahip olun an bağlı işletmelerin, azınlık payına sahip olunan alt grupların, devletsiz bağlı işletmelerin ve sigorta ya tırım işletmelerinin işletme bazlı kazanç veya zararları bu toplamın hesabında dikka te alınmaz. Bunların işletme bazlı kazanç veya zararları ayrı hesaplanır. (8) Bir ana merkez ile ona bağlı iş yeri arasındaki kazanç veya zararın tahsisi aşağıdaki şekilde uygulanır: a) Bir iş yerinin finansal muhasebe net kazancı veya zararı, yalnızca iş yerine atfedilebilen gelir ve giderleri kapsar. İş yeri tarafınd an ayrı şekilde finansal muhasebe net kazanç v eya zararına yönelik muhasebe kaydı nın tutulmadığı d urumda, ni hai ana işletmenin konsolide finansal hesaplarının hazırlanmasında kullanılan muhase be standardına göre hazırlanan tablolarda iş yerine atfedilen ge lir veya giderler, iş yerinin finansal muhaseb e net kazanç veya zararının tespitinde dikkate alınır. b) Bir iş y erinin finansal muhasebe net kazancı veya zararı, (c) bendindeki durum haricinde, iş yerinin bağlı bulunduğu ana merkezin işletme bazlı kazanç v eya zararının belirlenmesinde dikkate alınmaz. c) Bir iş yerinin işletme bazlı zararı, söz konusu zararın ana merkezin yurt içi vergiye tabi gelirinin hesaplanmasında gider olarak dikkate alın ması ve hem ana merkezin hem de iş yerinin bulunduğu ülkede verg iye tabi olan bir gelir unsurundan mahsup edil memesi şartıyla, iş yerinin bağlı b ulunduğu ana merk ezin gider i ol arak dikkate alınır. İzleyen dönemde iş yerinde oluşan işletme bazlı kazanç, daha önce iş yerinin bağlı bulunduğu ana merkezin gideri olarak dik kate alınan işletme bazlı zararı kadar, iş yer inin bağlı bulunduğu ana merkezin işletme bazlı kazancı olarak kabul edilir. (9) Bir bağlı işletme olan şeffaf bir işletmenin finansal muhasebe ne t kazancı veya zararı, faaliyetlerin yürütüldüğü iş yerine tahsi s edilir. İş yerine atfedilen finansal muhaseb e net kazanç veya zararından sonra kalan tutar; niha i ana işle tme olmayan vergi şeffaf işletme olması durumunda mülkiyet paylarıyla orantılı olmak üzere bu işletme sahiplerine, nihai ana işletme veya ters hibrit işletme olan bir vergi şeffaf işletme olması durumunda ise bağlı işletmenin ken disine tahsis edi lir. Bu ta kdirde tahsis edilen tutar, şeffaf işletmenin finansal muhasebe net kazancı veya zar arında dikkate alınmaz ve şeffaf işletmedeki mülkiyet paylarıyla orantılı olarak tahsise konu edilen söz konus u tutarlar, vergi şeffaf işletmenin veya ters hibrit işletmenin bu lunduğu ülkedeki düzenlemelere göre kazancın tespitinde dikkate alınır. (10) Bir şeffaf işletmenin mülkiyet payına sahip aynı gruba bağlı işletm elerin dışında başka işletmelerin bulunması ve bu işletmelerin şeffaf işletmenin mülkiyet payına d oğrudan ya da vergi şeffaf yapı aracılığıyla sahip olması durumunda, dokuzuncu fıkra hükümleri uygulanmadan önce bu işletmelere tahsis edilmesi gereken tutarl ar, şeffaf işletmenin finansal muhasebe net ka zanç veya zarar tutarından indirili r. Şu kadar ki, b ir şeffaf işletmenin nihai ana işletme olması veya nihai ana işletme niteliğindeki bir şeffaf işletmenin doğrudan ya da vergi şeffaf yapı aracılığıyla bir şef faf işletmeye sahip olması durumunda bu fıkra hükümleri uygulanmaz. (11) Bir çok uluslu işletme gr ubunun her bir hesap dönemi için ülkesel bazlı vergi yükü; o ülkede bulunan bağlı işletmelerin in düzeltilmiş kapsanan vergilerinin toplamının, o ülkede buluna n bağlı işletmelerinin ülkesel bazlı kazanç to plamına bölünmesi suretiyle bulunur. Çok uluslu işle tme grupla rına bağlı yatırım işletmelerinin, azınlık payına sahip olunan bağlı işletmelerin, a zınlık payına sahip olunan alt grupların, devletsiz bağlı işletmelerin ve sigorta yatırım işletmelerinin her b ir hesap dönemi için ülkesel bazlı vergi yükü ayrı hesaplanır.