10 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ(*)

2/8/1951 tarih ve 7874 sayılı Resmî Gazete'de neşredilip aynı tarihte yürürlüge giren, Gelir Vergisi Kanununun 24 üncü maddesine bir fıkra eklenmesine dair bir sureti ilişik 5820 sayılı kanunla:1. a) Çeşitli kanunlara göre bağlanmış olan emekli, âdi mâlûllük, vazife mâlûllüğü, (harp mâlûllüğü ve son hizmet zammı dâhil) dul ve yetim aylıklarından tutarı 152 liraya kadar olanlarının 75 lirası Gelir Vergisinden istisna edilmiş, b) Bu istisna, aynı kayıt ve şartlarla Gelir Vergisi Kanununun ücretlere ait hükümlerinin yürürlüğe girdiği 1/3/1951 tarihinden sonraki devrelere taallûk eden aynı mahiyetteki aylıklara da teşmil olunmuş, 2. Aylıkları tutarı 152 lirayı aşan emekli, âdi ve vazife malûllüğü (harp malûllüğü ve son hizmet zammı dâhil) dul ve yetimlerin eline geçecek miktarın, aynı en az geçim indirimi grubuna dâhil bulunup mezkûr istisnadan faydalananların eline geçen miktardan az olamıyacağı kabul olunarak, muayyen tarifeye göre hesaplanan vergilerinden tenzilât icrası sağlanmış, 3. Aylıklarına, mezkûr 75 liralık istisna uygulanan kimselerden aile reisi sıfatiyle en az geçim indiriminden faydalananlar hakkında, indirim miktarı mezkûr istisna haddinin bununda kaldıkça, ayrıca, en az geçim indirimi tatbik olunmaması kabul edilmiş; bulunmaktadır. 1. a) Emekli, âdi mâlûllük, vazife mâlûllüğü, (harp mâlûllüğü ve son hizmet zammı dâhil) dul ve yetim aylıklarından tutarı 152 (dâhil) liraya kadar olanların 75 lirasından 1/3/1951 tarihinden itibaren gelir vergisi alınmıyacak ve vergi matrahı olacak ortalama meblâğ, aylık tutarından 75 liranın tenzilinden sonra kalan miktarın dâhil bulunduğu gelir kademesine göre tesbit olunacaktır. Alınacak vergi de bekârlık zammının şümulü dışında kalan mâlûllerle dul ve yetimler için, (gelir vergisinde geçim indirimi, nispetler ve vergi cetvelleri) adlı 5 yayın numaralı broşürle (Gelir Vergisi Kanunu ve İzahları) adlı 1 yayın numaralı kitaptaki 2 numaralı cetvelin VII, bekâr emekliler için de VIII numaralı sütunundaki miktarlardan ibaret bulunacaktır. 75 liralık istisna, tutarı 152 liraya kadar olan bahse mevzu aylıklara mahsus olduğundan, bu haddi tecavüz eden aylıklara uygulanamıyacağı gibi, aylığı tutarı 152 liraya kadar olup aile reisi sıfatiyle faydalanmakta olduğu en az geçim indirimi miktarı 75 lira veya daha fazla olanlara da uygulanamayacaktır. Mezkûr istisna, kabul edilen had ve en az geçim indirimi ile olan irtibatı dolayısiyle, aile reisine bağlı yetimlerle çocuksuz dullara ve bekâr emeklilere münhasır bulunmaktadır. Esasen bunlar dışında kalan benzeri aylık sahipleri, bu veya bundan fazla miktarda en az geçim indiriminden faydalanmakta olduklarından, mezkûr kanunun şümulü haricinde kalmaktadırlar. b) Yukarda mahiyet ve uygulama şartları belirtilen 75 liralık ücret istisnası, kanunun geçici maddesiyle anılan aylık sahiplerinin 1/3/1951 yani, Gelir Vergisi Kanununun ücretler hakkındaki hükümlerinin yürürlüğe girdiği tarihten sonrasına ait aylıklarına da teşmil edildiğinden bu devrelere ait aylıklarından bu istisna hükmü hilâfına fazla kesilmiş bulunan vergiler de aşağıdaki şekilde geri verilecektir. aa) Aylıkları malsandıklarından verilen emekli, dul ve yetimlerden fazla kesilmiş bulunan paralar için emekli, dul ve yetimin bir aylık, üç aylık ve altı aylık tutarı, vergi olarak kesilen miktar, kesilmesi lâzımgelen miktar ve arasındaki fark ayrı sütunlarda gösterilmek suretiyle emekli, yetim aylıkları maaş defterinden iktibasen bir bordrosu yapılarak bordroda fark olarak gösterilen miktar "kesinti yıl içinde olduğuna göre" tanzim olunacak muhasebe fişine müsteniden bir kalemde bütçe gelirleri hesabına zimmet, âdi emanetler hesabına Matlup kaydolunacaktır. Bu suretle adi emanetler hesabına alınacak miktar usulen veznedar veya tevzi memuruna avans olarak verilecek, emekli ve yetim aylıkları misillû veznedar ve tevzi memuru tarafından tevzi olunacaktır. Tevziatın hitamını müteakıp veznedar veya tevzi memuru tarafından muhasebeye verilecek olan bordro muhteviyatının tamamı "tevzi edilmiş olsun veya olmasın" adi emanetler hesabına zimmet, tevzi edilen miktar avans ve krediler hesabına; tevzi edilemiyerek kalan miktar âdi emanetler hesabına matlup kaydedilecek ve âdi emanetler yardımcı defterinde ayrıca açılacak bir partiye emekli, dul ve yetimler adına ayrı ayrı kaydolunacak ve kendilerine aşağıda katma bütçeli idarelerde olduğu gibi yazılı tebligat yapılarak bu tebligat tarihinden itibaren bir yıl zarfında müracaat ettikleri takdirde emanet hesabına zimmet kaydedilmek suretiyle usulü dairesinde istihkak sahiplerine münferiden ödenecektir. Tanzim olunacak bordroya nazaran istihkak sahipleri 15 ten aşağı olduğu takdirde avans itası yoluna gidilmiyerek bordro muhteviyatı doğruca alâkalılar adına âdi emanetler hesabına alınarak bu hesaptan münferiden ödenecektir. bb) "Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile özel idareler, Ankara Merkez Belediyesi İstanbul Birleşik Mahallî İdareler, Zat Maaşları Sandığı"nca emekli, dul ve yetim aylıklarından fazla kesilen paralar, bu sendikalarca da yukardaki fıkrada izah olunan şekilde tanzim olunacak bordrolarla fazla kesilen paralar bankalar vasıtasiyle istihkak sahiplerine pullu senet mukabilinde tevzi edilerek tevzi edilen miktar bir mektupla Ankara Defterdarlığından talep edilecek, gelir dairesince usulen terkin işlemi yapılarak terkin cetvelinin saymanlığa tevdiinde saymanlıkça muhteviyatı bütçe gelirleri hesabına zimmet âdi emanetler hesabına matlup kaydedilmek suretiyle bu hesaptan alındı karşılığında yukarda adı geçen sandıklar hesabına bankaya tevdi olunacaktır cc) Katma bütçeli idarelerce ödenen emekli, dul ve yetim aylıklarından fazla kesilen paralara gelince; bu idarelerce emekli, dul ve yetim aylıklarından fazla kesilerek alâkalı malsandıklarına yatırılan paraların yukardaki fıkralarda olduğu gibi daha evvel bu idarelerce ödenerek sonradan paranın teslim edildiği malsandıklarından tahsil edilmesine veya eskiden olduğu gibi malsandıklarına teslim edilecek olan paralardan ödemelerine Vergi Usul Kanunu muvacehesinde imkân kalmamış olmasına binaen, evvelemirde ödenmesi tahakkuk eden miktarın malsandıklarından geri alınması ve badehu tevzi edilmesi cihetine gidilmesi icabetmektedir. Bu muamelenin ifası için katma bütçeli idarelerce emekli, dul ve yetimlere ödenmesi gereken miktarlar için yukarda işaret edildiği veçhile iki nüsha bordro tanzim olunarak bunlardan biri fazla kesilmiş olan paranın teslim edildiği vergi dairesine ibraz olunacak ve bu dairece gerekli terkin işlemi yapılarak terkin cetvelinin saymanlığa tevdiinde saymanlıkça bordro muhteviyatı bütçe gelirleri hesabına zimmet, âdi emanetler hesabına matlup kaydolunarak bu hesaptan alındı karşılığında alâkalı katma bütçeli idareye ödenecektir. Katma bütçeli idareler ise aldıkları parayı malsandığı adına açacakları borçlu bir hesaba kaydederek bu hesaptan yukarda tanzim olunacağı belirtilen bordro üzerine kendi usulleri dairesinde istihkak sahiplerine pullu senetler karşılığında tediye edeceklerdir. Katma bütçeli idarelerce alacaklı hesaba kaydolunan paralardan tevzi edilemiyerek kalan miktarların "Vergi Usul Kanununun 110 uncu maddesi gereğince" düzeltme fişinin tebliği tarihinden itibaren bir yıl zarfında hak sahipleri tarafından alınmadığı takdirde tekrar malsandığına teslimi icap etmektedir. Bu duruma göre kanunun bahsettiği düzeltme fişinin malsandıklarınca mükellefe tebliği imkânı olmadığından katma bütçeli idarelere teslim edilen paralardan ödenmeyerek alacaklı hesapta kalacak paralar için bu idarelerce emekli, dul ve yetimlere fazla kesilmiş olan istihkaklarını almak üzere yazı ile tebligat yapılacak ve bu tebligatın icrası tarihinden itibaren bir yıl zarfında ödenmeyerek alacaklı hesapta kalan paralar alâkalı malsandıklarına iade olunacaktır. 2. Aylıkları tutarı 152 lirayı aşan emekli, dul ve yetimlerin eline geçen miktar, anılan istisnadan faydalanıp en az geçim indirimi bakımından aynı grupa dâhil emekli, dul ve yetimlerin eline geçen miktardan az olmıyacaktır. Bunların vergileri, umumi tarifeye göre hesaplanmış olan vergilerinden gerekli tenzilât yapılmak suretiyle tesbit olunan aşağıdaki miktarlardan ibarettir. İndirimli Zamsız % 5 zamlı İndirimsizUmumi Zamlı Aylık Vergi Elegeçen Vergi Elegeçen Vergi Elegeçen Vergi Elegeçen 153 12.25 140.75 12.80 140.20 12.25 140.75 12.80 140.20 154 13.25 140.75 13.80 140.20 13.25 140.75 13.80 140.20 155 14.25 140.75 14.80 140.20 14.25 140.75 14.80 140.20 156 15.25 140.75 15.80 140.20 15.25 140.75 15.80 140.20 157 16.25 140.75 16.80 140.20 16.25 140.75 16.80 140.20 158 17.25 140.75 17.80 140.20 17.25 140.75 17.80 140.20 159 _ _ _ _ 18.25 140.75 18.80 140.20 160 _ _ _ _ 19.25 140.75 19.80 140.20 161 _ _ _ _ 20.25 140.75 20.80 140.20 162 _ _ _ _ 21.25 140.75 21.80 140.20 163 _ _ _ _ 22.25 140.75 22.80 140.20 164 _ _ _ _ 23.25 140.75 23.80 140.20 165 _ _ _ _ 24.25 140.75 24.80 140.20 166 _ _ _ _ _ _ 25.80 140.20 İstisnadan faydalananlarla faydalanmayanların ellerine geçen miktarın, dâhil bulundukları en az geçim indirimi grupları itibariyle mukayesesi lazım geleceği hakkındaki hükümler, ilk nazarda, aile reisine bağlı olmaları itibariyle, kendileri için en az geçim indirimi grupu mevzuu bahis olmayan yetimlerin bu imkândan faydalanamayacakları gibi bir mâna çıkmakta ise de; kanun vazıının maksadı, istisnadan faydalananlarla faydalanamayanlar arasında, bir ikilik ihdas etmemek olduğuna nazaran, bu durumda bulunan yetimler de aynı haktan faydalanacaklardır. Aylıkları tutarı l52 lirayı aşanların eline söz konusu istisnadan faydalananların eline geçen miktardan az para geçmesi hali, ancak en az geçim indirimi bakımından birinci grupa dâhil olan çocuksuz dul veya bekâr emekli, çocuksuz dul ve bekâr yetimlerle indirimden faydalanamayan yetimlerden aylıkları tutarı 166 liraya kadar olanlar için vârit bulunmaktadır. 3. Gelir Vergisi Kanununda mevcut muaflık ve istisnalar en az geçim indirimi ile birlikte uygulandıgı halde, yeni kanunda konulan istisna ailevi ve medeni durumlarına nazaran, 75 lira veya daha fazla miktarda en az geçim indiriminden faydalananlar hakkında tatbik olunmayacaktır. Zira, en az geçim indirimi haddinin 75 liradan asağı olması, istisnanın şartlarındandır. Ancak; fıkranın sonuncu bendinde tasrih olunduğu veçhile, 32 nci madde, mucibince, yapılacak indirimi, istisna haddi olan 75 liranın fevkinde ise, bu takdirde, ilgililer hakkında 75 liralık istisna değil, indirim uygulanacaktır. Meselâ: 150 lira aylıklı ve 18 yaşından küçük bir çocuğu olan evli bir emekliye 32 nci maddeye göre tatbik edilecek olan 90 liralık indirim, 5820 sayılı kanunla tanınan 75 liralık istisnadan yüksek bulunduğundan, bu emeklinin aylığından 75 lira indirilmeyip, 90 lira indirilecek ve vergisi bakiye 60 lira üzerinden, umumi tarife dairesinde hesap edilecektir. 4. Yetim çocukların aylıklarına da mezkûr istisna hükmünün uygulanması, aile reisi durumunda bulunan dulun aylıklarına, çocukları dolayısiyle faydalanacağı geçim indiriminin tatbikına mâni değildir. Bu itibarla, meselâ, aylığı 120 lira olan iki çocuklu bir dulun aylığına, çocuk adedine göre 75 liralık istisna miktarından yüksek bulunan 90 liralık geçim indirimi uygulanmak ve çocuklarının aylıklarına da yukarda izah olunan esaslar dairesinde 75 liralık istisna tatbik edilmek suretiyle vergiler hesap olunacaktır. Ona göre işlem yapılmasını tamimen tebliğ ve rica olunur. (*) Güncelliği kalmamıştır.