69 SIRA NO'LU VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ(*)

213 sayılı Vergi Usul Kanununun, "Ortalama kâr hadleri Maliye Bakanlığınca emtia ve iş nevilerine göre hazırlanacak cetveller üzerine il merkezindeki ticaret odalarınca, bunların bulunmadığı il merkezlerinde belediyelerce seçilecek dört kişi ile o il defterdarının ve nezareti halinde tevkil edeceği bir maliye memurunun başkanlığında kurulan özel bir komisyon tarafından ilçe itibariyle gayrı sâfi kazanca göre ayrı ayrı tayin olunur." Hükmünü ihtiva eden 42 nci maddesinin ilk fıkrası 26/6/1964 tarihinde kabul olunan 485 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile Ortalama kâr hadleri Maliye Bakanlığınca emtia ve iş nevilerine göre hazırlanacak cetveller üzerine, tüccarlar için il merkezindeki ticaret odasınca, esnaf ve sanatkârlar için kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince odaların, birlik ve teşekküllerin bulunmadığı yerlerde il merkezlerindeki belediyelerce seçilecek dört kişi ile o il defterdarının ve mazereti halinde tevkil edeceği bir maliye memurunun başkanlığında kurulan özel bir komisyon tarafından ilçeler itibariyle gayrisâfi kazanca göre ayrı ayrı tayin olunur. Şu kadar ki, merkez ilçesi dışındaki mükelleflere ait ortalama kâr hadlerinin tesbitinde, il merkezinden seçilmiş olan üyelerden ikisinin yerine o ilçelerde aynı mahiyetteki teşekküller tarafından seçilmiş olan iki üye toplantılara katılır." şeklinde değiştirilmiş bu yeni fıkraya ilişkin geçici birinci madde ile de "bu kanunun 3 üncü maddesi ile Vergi Usul Kanununun 42 nci maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişikliğe göre seçim yolu ile özel komisyona yeniden katılacak üyeler, ilk uygulama yılında, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, Defterdarın yazılı isteği üzerine bir ay içinde seçilir." hükmü vaz olunmuştur. 1. Üçüncü Madde : Ortalama kâr hadlerinin, Bakanlığınızca hazırlanacak cetveller üzerine her il merkezinde teşekkül eden özel komisyonca ilçeler itibariyle gayrisâfi kazanca göre tesbit olunacağına mütedair mülga ve yeni metinler yekdiğerine mütenazır olup, değişiklik özel komisyonun terekküp tarzına münhasır bulunmaktadır. Ötedenberi olduğu gibi il merkezinde o il defterdarının ve mazereti halinde tevkil edeceği bir maliye memurunun başkanlığında il merkezinde kurulan özel komisyona yeni metne göre, üye seçmeğe yetkili mercilerle bu mercilerce seçilen üyelerden, ortalama kâr hadlerinin il merkezine veya ilin bağlı ilçelerine ait olmasına nazaran hangilerinin katılacağı hususları aşağıda açıklanmıştır. a) İl merkezindeki özel komisyona üye seçmeğe yetkili merciler ve seçecekleri üye adedi : 1- İl merkezinde ticaret odasınca dört üye, 2- İl merkezindeki esnaf ve sanatkârlar için kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince ve birlik yoksa il merkezindeki esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince dörder üye, 3- Oda, birlik ve teşekküllerin bulunmadığı illerde bunlardan bulunmayanlar yerine il merkezindeki belediyece dört üye, 4- Bağlı ilçelerde yukarıda belirtilen aynı mahiyetteki teşekküllerce ikişer üye, seçilecektir. b) Özel komisyona katılacak üyeler. I _ İl merkezine ait ortalama kâr hadlerinin tayininde : 1- Tacirler için il merkezindeki ticaret odasınca seçilen dört üye, 2- Esnaf ve sanatkârlar için il merkezinde kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince seçilen dört üye, 3- İl merkezinde yukarıdaki teşekküllerden her hangi birinin bulunmaması sebebiyle bu teşekküller yerine il merkezindeki belediyece seçilen dört üye, katılacaktır. II _ Bağlı ilçelerdeki mükelleflere ait ortalama kâr kadlerinin tayininde 1- Tacirler ile merkezindeki ticaret odasınca seçilen üyelerden ikisi ile o ilçelerdeki ticaret odasınca seçilen iki üye ve şayet bağlı ilçe merkezinde ticaret odası yoksa bunun yerine ilçe merkezindeki belediyece seçilen iki üye, 2- Esnaf ve sanatkârlar için il merkezinde kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince seçilen üyelerden ikisi ile bağlı ilçede kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince seçilen iki üye ve şayet birlik veya esnaf veya sanakârlar teşekkülleri yoksa bu teşekküller yerine ilçe merkezindeki belediyece seçilen iki üye, katılacaktır. İl merkezindeki özel komisyona seçilen dört üyeden bağlı ilçelere ait ortalama kâr hadlerinin tayinine ilişkin toplantıya iştirak edecek olan ikisinin ne suretle tefrik olunacağı hususunda kanunda bir hüküm mevcut olmadığından, bu durumda, dört üyenin aralarında anlaşarak ikisinin komisyona katılması ve anlaşamadıkları takdirde, dört üyenin huzurunda komisyon başkanı tarafından kura ile ad belirtme suretiyle bunlardan komisyona katılacak iki üyenin tefrik edilmesi uygun görülmüştür. Bilindiği gibi, ortalama kâr hadleri müessesesi 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 177 ve 178 inci maddeleri hükmü ile, taayyün eden birinci ve ikinci sınıf tacir vasıflarına göre bilânço veya işletme hesabı esasında defter tutan ve Gelir Vergisi Kanununun 484 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile değişik 111 inci maddesinde belirtildiği üzere kısmen veya tamamen perakende satış yapan ticaret erbabı ile imalâtçılar, otel, pansiyon, bar, gazino, lokanta, kahvehane, kırbahçesi, plâj ve emsali eğlence ve istirahat yeri işletenlerle her nevi taşıma işleriyle iştigal edenlere şamil bulunmaktadır. Ancak, bu kabil mükelleflerin beyannamelerinde gösterdikleri gayrisâfi kazançlara uygulanacak ortalama kâr hadlerinin tayininde, yukarıda da belirtildiği üzere özel komisyona, tacirler için ticaret odalarınca, esnaf ve sanatkârlar için ise kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince seçilmiş üyelerin katılmaları lâzım gelmektedir. Bu itibarla ortalama kâr hadlerinin uygulanmasında, bu kabil mükelleflerin Vergi Usul Kanununa göre taayyün eden birinci ve ikinci sınıf tacir vasıfları nazara alınmıyarak, bunlardan 5590 sayılı Kanuna göre müteşekkil ticaret odalarına kayıtlı bulunan veya bu kanuna göre aynı odalara kayıt edilmeleri mecburi olanlara, özel komisyonca ticaret odasından ve bunların dışında kalan esnaf ve sanatkârlara ise özel komisyonca esnaf dernekleri ve esnaf dernekleri birlikleri hakkındaki 5373 sayılı Kanuna göre kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerinden seçilen üyelerin iştirakiyle tayin olunan ortalama kâr hadlerinin uygulanması lâzım gelmektedir. Kanunda (esnaf ve sanatkârlar için kanunla kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince seçilecek üyelerin katılacağı) belirtilmiş bulunduğuna göre (Kanunla kurulan) hükmü 5373 sayılı Kanuna göre kurulan teşekküllerin bulunmadığı yerlerde Cemiyetler Kanununa göre kurulan esnaf ve sanatkârlar teşekküllerini kapsadığından tatbikatta bu cihetin de göz önünde bulundurulması iktiza eder. 2- Geçici Birinci Madde : - 42 nci maddenin birinci fıkrasının değişmeden evvelki hükmü gereğince evvelce il merkezindeki ticaret odasınca veya oda bulunmaması sebebiyle keza il merkezindeki belediyece seçilmiş olan dört üyenin görevlerine devam etmeleri iktiza etmektedir. Ancak, 42 nci maddenin değişik ilk fıkrası hükmüne göre, özel komisyona yeniden katılacak olan üyelerin kanunun yayınlandığı 8/7/1964 tarihinden itibaren il defterdarının yazılı isteği üzerine bir ay içinde seçilmeleri lâzım gelmektedir. Bu itibarla : a) İl merkezindeki esnaf dernekleri birliğince ve birlik yoksa il merkezindeki esnaf ve sanatkârlar teşekküllerince dört üye, b) Bağlı ilçelerde ticaret odasınca, yoksa belediyece, esnaf dernekleri birliğince ve birlik yoksa esnaf ve sanatkâr teşekküllerince ve bu teşekküller de yoksa yine belediyece iki üye, Seçilmesi ve adlariyle soyadlarının seçimi yapan teşekkülce defterdarlığa hemen bildirilmesi icap etmektedir. Bu genel tebliğimizin vusulüne kadar geçici birinci madde mecibince seçim yapılmamış illerde defterdarlıklarca seçim yapmaları iktiza eden il ve ilçedeki teşekküllere (acele ve süreli) bir yazı ile geçici birinci madde hükmü gereğince kanunun yayımı tarihi olan 8/7/1964 tarihinden itibaren bir ay içinde seçim işinin yapılmış olması lâzım geldiği de belirtilmek suretiyle keyfiyetin bildirilmesi ve durumun defterdarlıklarca ilgi ile takip olunarak bu süre içinde seçimlerin yapılmasının temini gerekir. Bilgi edinilmesini tamimen rica ederim. (*) Güncelliği Kalmamıştır.