323 SERİ NO'LU TAHSİLAT GENEL TEBLİĞİ

Bakanlığa intikal eden hadiselerden ekseriya sinaî müesseselerin 6183 sayılı Kanuna göre tecil edilen vergi borçlarına karşılık fabrikada mevcut makinaları teminat olarak gösterdikleri ve vergi dairelerince de bu makinaların hukukî durumları incelenmeden tanzim edilen haciz varakasına müsteniden menkul mallar gibi haczedilerek teminat olarak kabul edildiği, halbuki fabrikaların umumiyetle üçüncü şahıslara ipotekli bulundukları cihetle ileride ipotek alacaklısının ipoteği paraya çevirmesi halinde, icra dairelerince makinaların, ipoteğe dahil telâkki edilerek fabrika binası ile birlikte satıldığı ve satış bedelinin ipotek alacaklısına ödendiği; satış bedelinin ipotek alacağını ancak karşılaması halinde âmme alacağına karşılık bir ayırım yapmak mümkün bulunmadığı, âmme alacağının karşılıksız kaldığı anlaşıldığından, fabrika ve benzeri (özel okul, özel hastahane ve dispanser ve oteller gibi) tesislere ait makina vesair malların teminat olarak gösterilmesi halinde ne şekilde muamele yapılacağı aşağıda açıklanmıştır. Bilindiği üzere Medenî Kanunumuzun 619 uncu maddesine göre, mütemmim cüzü mahallî örfe göre bir şeyin esaslı bir unsurunu teşkil eyleyen ve telef, tahrip veya tağyir edilmedikçe ondan ayrılması kabil olmayan kısımdır. Meselâ, bir binadan tahripsiz ayrılmayan veya ayrıldığı takdirde tesis ve inşa gayretlerinin ziyaına vesile olacak olan kalorifer, su ve elektrik tesisatı gibi. Teferruat ise; ayni kanunun 621 ve 622 nci maddelerine göre, mahallî örfe veya malikin sarih arzusuna göre bir şeyin işletilmesi veya muhafazası veya ondan istifade olunması için daimî bir tarzda tahsis olunan veya kullanmada o şeye tabî kılınan veya takılan veya onunla birleştirilen menkul eşyadır. Meselâ, bir otel binasının içindeki möbleler ve bir tekstil fabrikasının içindeki tezgâhlar gibi. Medenî Kanunun 619 uncu maddesi gereğince bir şeye malik olan kimse o şeyin bütün mütemmim cüzülerine de malik olur. Bu sebeple mütemmim cüzüler asıl şeyin tâbi olduğu hukukî hükümlere tâbidir. Ve bunlar asıl şeyden ayrılmadıkça üzerlerinde müstakilen bir hak tesis edilemiyeceği gibi temlik ve haciz edilemez. Teferruat ise, yukarıda da işaret edildiği üzere müstakil varlığı olan menkul bir maldır. Ancak, Medenî Kanunun 621 inci maddesinin 1 inci fıkrasında "Bir şeye ait yapılacak temlikî tasarruflarda o şeyin istisna olunmıyan teferruatı dâhil olur", denildiğinden hilâfı kararlaştırılmış olmadıkça aslî şey'e taallûk eden tasarrufların teferruata da şamil olacağı tabiidir. Binaenaleyh yapılan bir ipotek teferruatın hariç bırakıldığı kararlaştırılmış ve bu karar tapu siciline intikal ettirilmiş ise o takdirde teferruat ipoteğe dahil olmayacağından müstakilen haczi caizdir. Aksi halde böyle bir istisna yapılmamışsa Medenî Kanunun 777 inci maddesi gereğince gayrımenkul rehni mütemmim cüzülerine ve teferruata da şamil bulunduğundan onun için teminat olarak gösterilen fabrika ve benzeri müesseselerin makina ve mallarını kabulünden evvel bunların mahiyetleri ile hukukî durumlarının iyice tetkik ve tahkik edilerek tesbit edilmesi icap eder. Yapılacak bu tetkikat esnasında eğer bina makinalara uygun gelecek şekilde bilhassa yapılmış, bütün makinalar betonla yere ve duvarlara tesbit edilmişse ve bunların çıkarılması ancak binayı tahrip ederek mümkün olacaksa ve binanın kıymetini azaltacaksa yani diğer bir deyimle bina ile makinalar iktisadî bir bütün teşkil ediyorsa o makinalar gayrimenkul'ün mütemmim cüzüdür. Şayet bu makinalar mahallî örfe ve malikin sarih arzusuna göre fabrikanın işletilmesi veya muhafazası için daimi bir tarzda tahsis edilmiş ve takılmışsa ve bunların fabrikadan çıkarılması halinde binanın tahribi mevzuubahis değilse bu makinaları teferruat olarak kabul etmek lâzımdır. Binaenaleyh fabrika makinaları veya sair mallar teminat olarak gösterildiği ahvalde evvelemirde bunların mahiyetleri (mütemmim cüz'ümü yoksa teferruat mı yoksa bu mefhumlara dâhil olmayan başka mallar mı olduğunun) tâyin ve tesbit edilmesi ve teferruat tesbit edildikten sonra bu teferruatın hukukî durumunun araştırılması lâzımdır. Onun için evvelemmirde teferruatın tabi olduğu gayrimenkulün üçüncü bir şahsa ipotekli bulunup bulunmadığı, ipotekli ise, teferruatın ipoteğe dahil olmadığı hakkında tapu kaydında bir meşrufat bulunup bulunmadığı hususlarının tapu idarelerinden sorularak tesbiti ve bu hususun ayrıca mal sahibinden de tahkiki ve yapılan bu araştırmaya müteakip; a) Gayrimenkul ipotekli değilse, b) Gayrimenkul teferruat hariç tutulmak suretiyle ipotek edilmişse, bu takdirde teminat olarak verilmek istenilen teferruatın menkul mallar gibi haczedilerek teminat olarak kabul edilmesi aksi halde bunların teminat olarak kabul edilmemesi lâzımdır. Binanealeyh bu şekilde teminat olarak alınacak menkul mallar, tapu kaydına teferruat olarak kaydettirilmemişse haczinden evvel bunların sahibinden teferruat olduğunun tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydettirilmesi istenecek ve gerekli tescil yaptırıldıktan sonra da bu mallar haczedilerek tanzim edilen haciz zaptı ile haciz varakası vergi dairesince ayrıca bir yazı ile Tapu Sicil Muhafızlığına gönderilerek Medenî Kanunun 720 ve 920 nci maddeleri gereğince bunların hacizli olduğunun ve ileride gayrimenkulün rehni halinde hacze mevzu olan teferruatın rehinden istisna edilmesi gerektiğinin tapu siciline şerhi temin edilecektir. Bu itibarla, tebliğin vürudunu müteakip fabrika makinaları teminat olarak alınmak suretiyle borçları gerek 6183 sayılı Kanuna göre gerekse tehiri icra kararları üzerine tecil edilmiş bulunan mükelleflerin teminatlarının durumları yukarda açıklandığı üzere sür'atle gözden geçirilecek, bunların ipoteğe dahil bulunduğu anlaşıldığı takdirde, borçludan derhal teminat vermesi istenecek ve borçlu mevcut borcu karşılayacak şekilde 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan mallardan herhangi birisini teminat olarak verdiği takdirde evvelce teminat olarak alınan teferruat serbest bırakılarak tecil veya tehir muamelesi devam ettirilecek. Aksi halde aynı maddenin son fıkrası gereğince teminat değerini kaydetmiş telâkki edilerek âmme alacağının tahsili cihetine gidilecektir. Bilgi edinilmesi ve ayrıca kazalara gönderilmemiş bulunan işbu genel yazı hükmünün sür'atle alâkalılara duyurulması rica olunur.