1 SIRA NO'LU VERGİ BEYANNAMELERİNİN SERBEST MUHASEBECİ VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLERCE İMZALANMASI HAKKINDA GENEL TEBLİĞ(*)

Bilindiği üzere, işletmelerde faaliyetlerin ve işlemlerin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamayı, faaliyet sonuçlarını ilgili mevzuat çerçevesinde denetlemeye ve değerlendirmeye tabi tutarak gerçek durumu ilgililerin ve resmi makamların kullanımına tarafsız bir şekilde sunmayı hedefleyen 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu 13.06.1989 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun 2'nci maddesinde meslek mensuplarının yetkileri düzenlenmiş olmasına rağmen serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirlerin mali sorumlulukları Kanunda yer almamıştır. Kanunun 2-A/a bendinde muhasebecilik ve mali müşavirlik mesleğinin konusu, diğer işlemlerin yanında "gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin; genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, defterlerini tutmak, bilanço, kâr-zarar tablosu ve beyannameleri ile diğer belgelerini düzenlemek ve benzeri işleri yapmak" olarak ifade edilmiştir. Serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirlerin bu işlemlerinden dolayı ortaya çıkacak mali sorumluluğu ise 06.07.1994 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 4008 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununa eklenen mükerrer 227'nci madde ile hüküm altına alınmıştır. Buna göre, vergi beyannamelerinin 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensuplarına da imzalatılması mecburiyetini getirmeye Bakanlığımız yetkili kılınmıştır. Bu suretle beyannameyi imzalayan meslek mensupları, imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükelleflerle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulacaklardır. Bir başka deyimle, 3568 sayılı Kanunla serbest muhasebeci, ve serbest muhasebeci mali müşavirlere verilen yetkilere ilişkin mali sorumluluk, Vergi Usul Kanununun mükerrer 227'nci maddesi ile düzenlenmiş bulunmaktadır. Sözkonusu madde ile vergi beyannamelerinin 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensupları tarafından da imzalanması mecburiyetini getirme, bu mecburiyeti beyanname çeşitleri itibariyle ayrı ayrı uygulatma ve bu uygulamalara ilişkin usul ve esasları belirleme hususlarında Bakanlığımıza verilen bu yetkiye dayanılarak; vergi beyannamelerinin; 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler tarafından da imzalanmasına ilişkin usul ve esaslar bu Tebliğle belirlenmiştir A - KAPSAM 1. İmzalatma Kapsamındaki Mükellefler Ticari, zirai ve mesleki kazancı nedeniyle gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri ve kurumlar vergisi mükelleflerinden (dar mükellefler dahil), bir önceki yıl aktif toplamı 30 milyar lirayı ve net satışlar toplamı 60 milyar lirayı aşmayanlar, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerini 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirlere imzalatmak zorundadırlar. Yukarıdaki hadlerin tespitinde adi ortaklık ve kollektif şirket ortakları için bu işletmelere ait aktif ve/veya net satışlar toplamları göz önünde bulundurulur. Bir önceki yıl aktif toplamı veya net satışlar toplamı yukarıda belirtilen tutarları aşan mükellefler ise beyannamelerini ilgili Tebliğ hükümlerine göre yeminli mali müşavirlere tasdik ettireceklerdir. Bu tutarlardan birisinin aşılması beyannamelerin yeminli mali müşavirlerce tasdik edilmesi zorunluluğu için yeterli olacaktır. Bu Tebliğ kapsamına giren mükellefler diledikleri takdirde, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri ile eklerini 14 sıra numaralı "Serbest Muhasebecilik Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği" hükümleri çerçevesinde yeminli mali müşavirlere tasdik ettirebilirler. Bu durumda sadece anılan Tebliğ hükümleri geçerli olacaktır. Beyannamelerin imzalatılması zorunluluğu, 1995 yılı gelirlerine ilişkin olup 1996 yılında verilmesi gerekecek yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinden başlayacaktır. Ancak, 1994 yılına ait beyannamelerde yer alan "beyannameyi düzenleyen serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirin kimlik bilgilerine" ait bölümler, beyannameyi dolduran serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirler tarafından doldurulmaya ve imzalanmaya devam olunacaktır. Bu imza sadece beyannamenin meslek mensubunca tanzim edildiği anlamına gelecektir. 2. İmzalatma Kapsamındaki Beyannameler Yukarıda belirtilen hadlerin altında kalan mükelleflere ait yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri, serbest muhasebeci veya serbest muhâsebeci mali müşavirlere imzalatılmak zorundadır. Yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri dışında kalan beyannamelerin meslek mensuplarına imzalatılması zorunluluğu bulunmamaktadır. Keza, gelirleri ücret gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ile sair kazanç ve iratlardan oluşan gelir vergisi mükelleflerinin beyannamelerini imzalatmaları zorunlu değildir. Ancak, bu mükellefler diledikleri takdirde bu beyannamelerini de meslek mensuplarına imzalatabilirler. Beyannamede ticari, zirai veya mesleki kazanç yanında başka unsurlardan elde edilen gelir bulunması halinde imzalama keyfiyeti ve buna ilişkin sorumluluk ticari, zirai ve mesleki kazancın yanı sıra diğer gelir unsurlarını da kapsar. Meslek mensubunun, sözleşme dönemi geçtikten sonra ölüm, meslekten çıkartılma, mesleğin süresiz terkedilmesi ve benzeri nedenlerle mesleki faaliyetini terketmesi durumunda, bu meslek mensubu ile sözleşme imzalayan mükelleflere ait beyannamelerin de imzalatılması zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu gibi durumların mevcudiyeti, ilgili mercilerden alınacak belgelerle mükellef tarafından tevsik edilecektir. B - BEYANNAMELERİNİ İMZALATMAYAN MÜKELLEFLER HAKKINDA YAPILACAK İŞLEMLER Bu Tebliğ hükümlerine göre beyannamelerini meslek mensuplarına imzalatmayan veya imzalatmamış sayılan mükellefler hakkında, Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri gereğince gerekli cezai işlem yapılmakla birlikte, fiil aynı Kanunun Mükerrer 30'uncu maddesine(**) 4008 sayılı Kanunla eklenen 8 numaralı bend uyarınca re'sen takdiri gerektirdiğinden, sözkonusu mükelleflerin ilgili yıl matrahlarının takdiri için durum vergi dairelerince takdir komisyonuna intikal ettirilecektir. C - BEYANNAMELERİ İMZALAYACAK MESLEK MENSUPLARI 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış serbest muhasebeciler ve serbest muhasebeci mali müşavirler, yalnızca kanuni defterlerini tuttukları ve mâli tablolarını tanzim ettikleri mükelleflerin beyannamelerini imzalayabilecektir. Mükelleflerin beyannâmeleri, kendilerine 3568 sayılı Kanunun 2/A-a bendinde belirtilen hizmeti veren serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirler tarafından imzalanacaktır. Serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler, defterlerini tutmadıkları ve mali tablolarını tanzim etmedikleri mükelleflerin beyannamelerini imzalayamazlar. Bu durumda meslek mensuplarının beyannamelerde yer alan imzalarının hiç bir hukuki geçerliliği bulunmamaktadır. Bu beyannameler meslek mensuplarına hiç imzalattırılmamış sayılır. Meslek mensubunun sözleşme dönemi içinde ölüm, meslekten çıkartılmaya da mesleki faaliyetinin süresiz tatil edilmesi ve benzeri nedenlerle faaliyetini terketmesi durumunda beyanname, muhasebe hizmetlerini yerine getirecek başka bir serbest muhasebeci ya da, serbest muhasebeci mali müşavir tarafından imzalanacaktır. Ancak, sözleşmenin taraflarca feshedilmesi nedeniyle birden fazla meslek mensubu ile sözleşme düzenlemek zorunda kalan mükellefin beyannamesi, o dönem içinde sözleşme düzenlenilen meslek mensupları tarafından müştereken imzalanacaktır. Muhasebeye ilişkin işlemleri 3568 sayılı Kanuna göre ruhsat almış ve işletmede bağımlı olarak çalışan meslek mensuplarınca yerine, getirilen mükelleflerin beyannameleri, bağımlı olarak çalışan serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından imzalanacaktır. Bu mükelleflerin beyannamelerini ayrıca bağımsız çalışan serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirlere imzalattırmalarına gerek bulunmamaktadır. Bu hükmün uygulanabilmesi için bağımlı çalışan meslek mensubunun, işletmenin muhasebesinden birinci derecede sorumlu ve işletmede en az kesintisiz 6 aydan beri çalışıyor olması gerekmektedir. Bağımlı olarak birden fazla mükellefin muhasebe işlemlerini yürüten serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirler, sadece bir mükellefe ait beyannameyi imzalayabileceklerdir (Hangi mükellefin beyannamesini imzalayacaklarını, bağlı bulundukları meslek odasından alacakları bir belge ile tevsik edeceklerdir). Bu durumda, bağımlı çalışan meslek mensupları bu Tebliğe göre sorumlu olmamakla birlikte bunların, Vergi Usul Kanununun 338 ve 347'nci maddeleri ile 3568 sayılı Kanuna göre çıkartılan Disiplin Yönetmeliği çerçevesinde sorumlu tutulacakları tabiidir. Yıllık olarak hizmet sözleşmesi tanzim edilen meslek mensubu ile müteakip yıl için hizmet sözleşmesinin yenilenmemesi halinde, ilk yıla ait beyanname, sözleşmesi yenilenmeyen meslek mensubu tarafından imzalanacaktır. ÖRNEK 1: l994 yılı aktif toplamı 29 milyar ve net satışları toplamı 59 milyar lira olan gelir vergisi mükellefi (X)'in, 1995 yılı muhasebecilik hizmeti için serbest muhasebeci mali müşavir (A) ile sözleşme düzenlediğini ancak; 1996 yılında serbest muhasebeci mali müşavir (A) ile olan sözleşmesini yenilemediğini ve bu yıl için serbest muhasebeci mali müşavir (B) ile sözleşme düzenlediğini varsayalım. Bu durumda mükellef (X)'in 1995 yılına ilişkin olup 1996 yılında verilmesi gereken gelir vergisi beyannamesi, serbest muhasebeci mali müşavir (A) ve 1996 yılına ilişkin olup 1997 yılında verilmesi gereken gelir vergisi beyannamesi ise serbest muhasebeci mali müşavir (B) tarafından imzalanacaktır. D - SERBEST MUHASEBECİLER VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLERİN SORUMLULUKLARI Serbest muhasebeciler ve serbest muhasebeci mali müşavirler, mükellef tarafından kendilerine ibraz edilen belgelerin yasal süresi içinde, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri ile genel muhasebe kurallarına uygun ve doğru olarak kanuni defterlere kaydedilmesinden ve mali tablolara aktarılmasından sorumludurlar. Serbest muhasebeciler ve serbest muhasebeci mali müşavirler, bilerek kullandıkları veya harici araştırmayı gerektirmeden sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı olduğu anlaşılabilen belgelerden de sorumlu olacaklardır. Miktar veya tutar itibariyle işletmenin faaliyet konusu veya iş hacmiyle mütenasip olmayan belgeler ile ticari örf ve teamüle uygun olmayan belgeler, serbest muhasebeciler ve serbest muhasebeci mali müşavirlerin sorumluluğu kapsamındadır. Böyle bir belgenin varlığı halinde serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşâvirler, bunun doğruluğunun tespitini mükelleften isteyebilirler. Mükellefin bir tespitte bulunmaması veya bu konuda meslek mensubunun ikna "olmaması halinde keyfiyet, meslek mensubunca beyanname yerine süresi içinde ilgili vergi dairesine yazılı olarak bildirilecektir. Bu bildirimle birlikte meslek mensubunun bu belgelere ait sorumluluğu ortadan kalkacaktır. Sorumluluğun tespitinde kasıt aranmasına gerek bulunmayıp, yukarıda belirtilen sorumlulukla bağlantılı olarak ortaya çıkan vergi ziyaının varlığı yeterli olacaktır. Örneğin, yevmiye defterinde yer alan bir toplamı yanlış aktararak veya bir yevmiye işlemini yanlış hesaba kaydederek vergi ziyaına sebebiyet veren serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavir, kasıtlı hareket etmemiş olsa dahi ziyaa uğratılan bu vergi ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olacaktır. Serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler, beyannamelerini imzaladıkları mükelleflerce ibraz edilen belgelerde yer alan bilgilerin kanuni defterlere ve defterlerdeki bilgilerin mali tablolara uygunluğunun yanı sıra, beyannamelere eklenen temel mali tablolarda yer alan ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine göre belirlenen (işletme hesabı esasına göre defter tutanlarda, işletme hesabı özetinde yer alan) Dönem Kâr/Zararı'nın doğruluğundan da sorumludurlar. Yukarıda belirtilen ve serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirlerin sorumlulukları kapsamına giren işlemlerden dolayı bir vergi ziyaı ortaya çıktığı takdirde, beyannameyi imzalayan meslek mensubu, ziyaa uğratılan bu vergi ile buna ilişkin cezalar ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olacaktır. Bir önceki yıl aktif toplamı 30 milyar veya net satışlar toplamı 60 milyar lirayı aş-ması nedeniyle beyanname ve eklerini yeminli mali müşavirlere tasdik ettiren mükelleflere ait muhasebeye ilişkin işlemlerin ruhsatlı ve serbest çalışan meslek mensuplarınca yerine getirilmesi durumunda, bu serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirler de yaptıkları işlerden bu Tebliğle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sorumludurlar. Bu sorumluluk, ayrıca tasdiki yapan yeminli mali müşavirin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. E - MÜŞTEREK VE MÜTESELSİL SORUMLULUĞUN TESBİTİ Vergi Usul Kanununun 135'inci maddesinde sayılan vergi denetim elemanlarınca yapılan inceleme neticesinde bir matrah farkı ortaya çıktığı takdirde denetim elemanları, beyannameyi imzalayan serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirlerin sorumluluklarının tespitini yapacak ve raporlarında belirteceklerdir. İnceleme raporunda denetim elemanları, bulunan matrah farkı ile meslek mensubunun sorumluluğu arasındaki ilişkiyi, net bir şekilde ortaya koyacak ve bulunan matrah farkından serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirin sorumlu olup olmadığını açıkça belirteceklerdir. Serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirin bu tebliğle belirlenen sorumluluk çerçevesinde müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunun tesbit edilmesi halinde, söz konusu inceleme raporlarının onaylı birer örneği denetim elemanlarınca, meslek mensubunun bağlı bulunduğu vergi dairesine ve disiplin cezası yönünden de gereği yapılmak üzere meslek odasına ayrıca gönderilecektir. Bulunan matrah farkı üzerinden tarh edilen ve buna ilişkin cezalarda uzlaşmaya varılmış veya tahsilatın yapılmış olması, raporların birer örneğinin meslek mensubunun bağlı bulunduğu odaya gönderilmesine engel teşkil etmeyecektir. Bu raporların ayrıca Bakanlığımıza gönderilmesine gerek bulunmamaktadır. Müşterek ve müteselsil sorumluluğu vergi inceleme raporu ile tesbit edilen meslek mensupları hakkında vergi dairelerince yapılacak takibat, vergi ve ceza tahakkukunun kesinleşmesinden sonra başlatılacaktır. Vergi dairelerince yapılacak olan takibat, tahakkuku kesinleşen vergi ve cezanın tahsiline yönelik olacaktır. Sorumluluğu tesbit edilen serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirlerle ilgili takibat; bu meslek mensuplarının bağlı bulunduğu vergi dairelerince yerine getirilecektir. F - SÖZLEŞMENİN DÜZENLENMESİ Ticari, zirai ve mesleki kazanç elde eden ve gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri ile kurumlar vergisi mükelleflerinden, bir önceki yıl aktif toplamı 30 milyar lira ve net satışları toplamı 60 milyar liranın altında kalanlar; her yıl Ocak ayı içinde, özel hesap dönemi uygulayan mükellefler ise özel hesap döneminin ilk ayı içinde, beyannamelerini imzalayacak serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavir ile yıllık sözleşme imzalamak zorundadırlar. Ancak, 1994 yılı aktif ve net satışları top-lamı yukarıdaki rakamları aşmayan mükellefler 1995 yılına ait sözleşmelerini Mart/1995 ayı sonuna kadar düzenleyebileceklerdir. İşe yeni başlayan mükellefler ise kalan süre için sözleşme düzenleyeceklerdir. Meslek mensubunun her ne sebeple olursa olsun mesleki faaliyetini süresiz terk etmesi veya sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle başka bir meslek mensubu ile sözleşme halinde de sözleşme, kalan süre için yapılacaktır. Muhasebe işlemlerinin sevk ve idaresinden sorumlu olarak kendisine bağımlı meslek mensubu çalıştıran mükelleflerin, sözleşme düzenlemek mecburiyetleri bulunmamaktadır. Ancak, serbest olarak faaliyette bulunan bir meslek mensubu ile sözleşme imzaladıktan sonra, sözleşmenin feshedilmesi veya her ne sebeple olursa olsun meslek mensubunun mesleki faaliyetini süresiz tatil etmesi ya da bağımlı çalışan meslek mensubunun ayrıl-ması nedeniyle bağımlı ve muhasebenin sevk ve idaresinden sorumlu olarak başka bir meslek mensubunun istihdam edilmesi durumunda, eğer kalan süre 6 aydan az ise; mükellef, kalan süre için yeni bir serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavir ile sözleşme imzalayacaktır. ÖRNEK 2: Mükellef (X)'in 1995 yılı muhasebe işlemleri için serbest olarak faaliyette bulunan serbest muhasebeci mali müşavir (A) ile sözleşme düzenlediğini, Ağustos/1995 ayında sözleşmenin taraflarca feshedildiğini ve mükellefin bu tarihten itibaren bağımlı ve muhasebesinin sevk ve idaresinden sorumlu olarak serbest muhasebeci mali müşavir (B)'yi çalıştırmaya başladığını varsayalım. Bu durumda mükellef (X) kalan süre için serbest çalışan bir meslek mensubuyla sözleşme düzenleyecek ve 1995 yılına ilişkin vergi beyannamesini bu meslek mensubuna imzalatacaktır. Eğer sözleşme Haziran/1995 veya daha önceki bir tarihte feshedilmiş ve muhasebe işlemleri bu tarihten itibaren yıl sonuna kadar bağımlı çalışan meslek mensubu tarafından yerine getirilmiş olsaydı beyanname, bağımlı çalışan meslek mensubunca imzalanacağı için mükellefin serbest çalışan bir meslek mensubuyla ayrıca sözleşme düzenlemesine gerek olmayacaktı. Yıl içinde sözleşme düzenlemek durumunda bulunan mükellefler; işe başladıkları, önceki sözleşmenin feshedildiği veya önceki meslek mensubunun faaliyetini süresiz terk ettiği tarihten itibaren bir ay içerisinde, beyannamelerini imzalayacak serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirlere sözleşme düzenleyeceklerdir. Sözleşmelerini süresinde düzenlemeyen mükelleflere ait beyannameler meslek mensuplarına imzalatılmamış sayılır. Sözleşme düzenlenen meslek mensubunun adı-soyadı, bağlı bulunduğu vergi dairesi, hesap numarası ve oda sicil numarası ile sözleşmenin tarih ve sayısı; mükellef tarafından aylık, üç aylık veya yıllık olarak verilmesi gereken beyannamelerde ilgili bölüme yazılır. Beyannamelerin meslek mensuplarınca imzalanması hizmetlerinde, seri ve sıra numarası bulunan ve Türkiye Serbest Muhasebeci ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından hazırlanan form sözleşmeler kullanılacaktır. Beyanname imzalayan serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler tarafından, imzaladıkları beyannamelerle ilgili olarak herhangi bir rapor yazılmasına gerek bulunmamaktadır. G - BEYANNAMELERİN VERGİ DAİRELERİNE VERİLMESİ Meslek mensuplarına imzalattırılan beyannameler, mükellef veya vekili tarafından vergi dairesine bizzat verilecek veya posta ile taahhütlü olarak gönderilecektir. Ancak, meslek mensupları beyannamelerini imzaladıkları mükelleflerin adı-soyadı, bağlı bulundukları vergi dairesi ve sicil numaralarını içeren, bir listeyi, beyanname verilme süresinin bitiminden itibaren 15 gün içinde bağlı bulundukları vergi dairesine vermek zorundadırlar. Bu listeler bizzat meslek mensubu tarafından vergi dairesinde ilgili görevlinin huzurunda imzalanacak ve çalışanlar listesine kayıtlı olduğunu gösteren ilgili meslek odasından alınacak faaliyet belgesi ile birlikte vergi dairesine yazı ekinde teslim edilecektir Tebliğ olunur. (*) 4 Sıra No.lu Genel Tebliğ ile Yürürlükten Kaldırılmıştır.(**) 2 Sıra No.lu Genel Tebliğin F Bölümü ile Değiştirilmiştir.